|
|
|
MENAPOZ (Menopoz veya Menopause) |
|
|
Menapoz: Son defa adet görmektir
Menapoz sözcüğü ilk olarak 1812 yılında Gardanne isimli bir
Fransız jinekolog tarafından kullanılmıştır. Latince olarak
Meno=Ay Pause=Son anlamına gelen kelimelerin birleşiminden
türetilmiştir.
Ancak klinik olarak bir kişiye siz menapozdasınız diyebilmek
için en son görülen adetin üzerinden 1 yıl geçmelidir.
Kuşkusuz 2-3 aydır adet görmeyen ve çeşitli belirtileri olan bir
bayanda bazı laboratuvar tetkikleri yapılarak menapozda olup
olmadığı saptanabilir.
Aybaşı kanamalarının, ergenlik çağından başlayarak hemen hemen
her ay tekrarlanan yumurtlama faaliyetlerinin sona ermesi
demektir.
Kadın yaşamının doğal bir evresidir,bir süreçtir. ılk adet görme
(menarş) ile başlayan kadının üreme dönemi, menopoz adı verilen,
adetlerin sona ermesine kadar sürer. Menopoz ana hatlarıyla
kadının çocuk sahibi olamayacağı bir dönemdir. Yumurtalıkların
gerek yumurta ve gerekse kadınlık hormonu olan östrojeni üretme
yeteneği sona erer
Menopoz (son adet ) öncesi ,adet düzensizliklerinin sıkça
görülmeye başladığı ve bazı menopoz belirtilerinin görüldüğü
yıllara Pre menopoz dönemi denir.
Menopozdan sonraki döneme ise Post menopoz denir.
Tüm bu yılları kapsayan döneme ise(premenopoz,menopoz,post
menopoz)
KLıMAKTERıUM , bayana ise KLıMAKTERıK BAYAN adı verilir.
Menopoza Ne Zaman Girilir?
Menopoz yaşı 45 ila 60 yaşları arasında değişmektedir.
ıstatistiki olarak ortalama yaş 51.4 yaşıdır. Türkiye'de ise bu
yaş ortalaması 46 dır.
Doğum yapanlarda,düzenli seks hayatı olanlarda,spor
yapanlarda,erken adet gören bayanlarda daha geç menopoza giriş
görülmektedir.
Geç adet görenler,düzensiz hayat tarzı olan
(beslenme,içki,sigara,uyku düzeni,stres),cinsel hayatı bozuk
olanlarda,doğum yapmamışlarda,30 yaş civarı eşin kaybeden veya
boşananlarda menopoza diğerlerine nazaran daha erken giriş
görülür.
Erken Menopoz yaşı: 35 yaş altında menopoza girilmesi durumuna
denir.
Erken Menopoz 35 yaşın altında her yaşta olabilmektedir. Yani 18
veya 22 yaşında ki bir bayan dahi menopoza girebilir, bir daha
adet görmez ve doğurganlığı kaybolur. Bu kişilerde ya doğuştan
yumurta oluşturacak hücre sayısında azlık vardır ya da geçirilen
çeşitli hastalıklar veya büyük üzüntü ve stresler sonucu veya
kullanılan çeşitli tedavi yöntemleri ve ilaçlar sonucu bu
yumurtalar harap olur. (Mesela bazı kemoterapi-kanser tedavisi
ilaçları ve radyoterapi yöntemleri)
Bazı erken menopozlar POF (premature overian failure-Erken
yumurta tükenmesi) olarak değerlendirilir.
Geç Menopoz Yaşı: Genç Menopoz yaşı diye bir sınırlandırma yaşı
yoktur.
Kanama her yaşa kadar devam edebilir.
Cerrahi menopoz ;ise çeşitli nedenlerle ameliyat ile bayanın
yumurtalıklarının alınması ve buna bağlı olarak oluşan
menopozdur.
DÖNEMıN ÖNEMı:
Türkiye'de menopoza giriş yaşı ortalama olarak 46 dır.Devlet
ıstatistikleri Enstitüsü raporlarına göre 2000 yılında beklene
yaşam süresi kadınlar için 72 dir.
76 - 42 = 34 yıl ,bu neredeyse ise bir bayanın hayatının üçte
birini kapsayan bir dönemdir ve beklenen yaşam süresi ileriki
yıllarda dahada artacaktır.
Bir bayanın sosyal, maddi ve manevi olgunluğa eriştiği bu
dönemde , hatta bazı meslek ve konumlarda kişinin bilgi,tecrübe
ve beceri açısından pozisyonun zirvesinde bulunduğu ve hayatının
en verimli olacağı bu dönemde en basitinden menopozun getirdiği
gece terlemeleri ve buna ağlı uyanma ve de uykusuzluk ve
sonuçları ile yaşamak kişiye çok şey kaybettirecektir.
Hayat her zaman ve her yaşta güzeldir.Yaşamasını bilelim.
SAğLIKLI YAşAYIP YAşAM KALıTEMıZı ARTTIRALIM.
Menopoz Belirtileri ve şikayetleri ;
Genelde adet düzensizlikleri ile başlar. Normal seyreden
menstural kanamalar alışılmışın dışında ya şiddetlenir ya da
seyrek görülmekle birlikte azalır.Büyük çoğunlukta başlangıçta
2-3 ayda bire düşer. Çok daha az bir kısımda ise adet kanama
süreleri sıklaşabilir. Bu dönemdeki kadınlarda hep gebelik
korkusu vardır,geciken her adet kanaması bir gebelik olabileceği
korkusu ile bu hanımlarımızı rahatsız etmektedir. Adet kanaması
geç olarak gelse bile kadında hep gebe kalma korkusu olacak ve
cinsel hayatı bozulacak, seksten uzaklaşacaktır. Düzensiz ve
bozuk bir cinsel yaşamın ise menopoza girişi hızlandırdığı
düşünülmektedir.
Menopoza giren kadınların dörtte üçünde görülen en yaygın
belirtilerden biri de sıcak basmalarıdır. Ayrıca gece
terlemeleri (gece yarısı meydana gelen ve bazen uykudan
uyandıran sıcak basmaları) uykusuzluk, çarpıntı, zihin
karışıklığı, değişken ruh halleri, depresyon olabilir. Nasıl ki
her insan boy, kilo, görünüm, ten rengi gibi birbirinden çok
farklı ise menopozunda belirtileri tek tek her kadına özgü
biçimde gelişmektedir.
Menopozun kadın vücudunda oluşturabileceği değişiklikler ve
sıkıntılar:
Östrojen hormonunun azalması bazı değişimleri de beraberinde
getirebilir. Bunlar arasında aniden sıcak basması, yüzde daha
fazla olmak üzere kızarma atakları, sinirlilik, huzursuzluk,
uykusuzluk ya da depresyon gibi duygusal değişmeler, vajinal
dokuların kuruması ve incelmesi ve buna bağlı olarak cinsel
birleşmede ağrı gibi belirtiler yer alabilir. Bu belirtiler bazı
kişilerde hiç görülmeyebileceği gibi, bazı kişilerde
belirtilerin çoğu bir arada görülebilir.
Menopoz dönemi, kemiklerin süngersi bir hal alması demek olan
osteoporoz ile, hormonların etkisiyle menopoz öncesi kadınlarda
daha az görülen damar sertliğinin hızlanması gibi sorunları da
beraberinde taşıyabilir.
Sıralarsak:
Büyük ve küçük dudaklarda kuruma,kaşıntı
Vajen duvarında incelme ve kuruma;-cinsel ilişkide acı ve sonuç
olarak cinsel isteksizlik
Çok sık vajinal hastalıklara yakalanma,
ıdrar yolu enfeksiyonları,
idrar kaçırma şikayetleri,
Rahim sarkması,
ciltte kurumalar,pullanmalar,,kolayca oluşan çürüme ve morluklar
ses te kalınlaşma;
vücut tüylerinde azalma ve incelme,
kalpte çeşitli rahatsızlıklar
dolaşım sistemi bozuklukları(damar hastalıkları)
iskelet sisteminde kemik erimesi
memelerde gevşeme,yumuşama
ve bu gibi
Menopoz Kadın Hayatının DOğAL - Fizyolojik bir dönemimidir?
Annelerimiz,anneannelerimiz ve de onların anneleri menopoz
tedavisi mi görmüşler? Yoksa bu dönemdeki başata kadına hayatı
zehir eden bazı kadınlarda şiddetli seyreden bazen gecede 3-4
defa onu uykudan uyandıran, buna bağlı uykusuz kalma ve gündüz
yorgunluk,dikkat toplayamama, düşünce ve hareketlerde
yavaşlama,saldırganlık ve alınganlık ile hayat kalitesini erken
dönemde bozan; ve de psikolojik olarak uykusuzluğun getirdiği
depresyon,depresyonun getirdiği uyumsuzluk,sosyal ilişkilerde
zayıflık, yalnızlık, ağlama krizleri, cinsel istek azlığı ve
buna bağlı ailevi problemler ve de kendine güven kaybı (çok az
bir kadında bu dönemde cinsel istek artışı olabilir) gibi hayatı
tehdit edebilen, yaşam kalitemizi düşürüp bize ızdırap veren bu
sıkıntıları ortadan kaldırıp hayatımızın üçte birini ve de en
güzel olması gereken yıllarımızı sağlık ve mutluluk içinde mi
yaşamak.
Ayrıca ileri yıllarda ise kemik erimesi nedeni ile
(osteoporoz-osteopeni) vücut kemik sisteminde ciddi problemlere
yol açabilecek ve hayatın kaybına varabilecek sonuçlara
gidebilecektir.
Teknolojinin, tetkik ve tanı yöntemlerini ve kullanılan ilaç ve
de tedavi yöntemlerinin bu kadar ilerlediği bir zamanda
bunlardan faydalanmamak hayat kalitesini düşürür ve kişiyi
sıkıntıya sokar. Tıbbın amacı kişiye zarar vermek değil
değildir,ona faydalı olmaktır.Nedense bu menopoz dönemlerinde
doktorlara ve tedavilere bir güvensizlik gelişmekte kulaktan
dolma yanlış bilgiler ile kadınlarımız tedaviden
korkmaktadırlar.Doktorlar bir düşman olarak görülmekte ,onlardan
uzaklaşılmaktadır. Bana ilaç verip zarar verecek ben
kullanmayacağım veya yarıda bırakıp, bilmem kim kullanmış şöyle
olmuş gibi yaklaşımlar sergilemektedirler. Hepimiz insanız
bizimde annelerimiz,ablalarımız kız kardeşlerimiz var,biz niye
size zarar vermek isteyelim ki? (sizin anneniz kullanıyor mu
derseniz aynı şey bendede var,kavga dövüş ikna etmeye
çalışıyorum)
Günümüzde menopoz tedavisinde kullanılan gerek belirtileri yok
etmede gerekse menopozun vücutta yapacağı bedensel etkileri
azaltmak ve kontrol altına almakta kullanılan ilaçlar yıllar
süren her yönüyle yıllarca incelendikten sonra kullanılmaktadır.
Menopoz tedavisi bir şablon -kalıp tedavisi değildir. Her kadın
özel olarak bir birey olarak alınır ve incelenir.Elde edilen
verilerle kişiye ve konumuna uygun tedavi düzenlenir.
Tedaviye Doğru;
En önemli şeylerden bir tanesi hastanın çok çok dikkatli
incelenmesi ve değerlendirilmesidir.
Hasta önce sorgulanır;
-şimdiye kadar geçirdiği hastalıklar
-allerjisi var mı?
-kullandığı ilaçlar
-ameliyat olup olmadığı
-aldığı tedaviler
-sigara ve alkol kullanımı
-aileden gelen bir hastalığı olup olmadığı
-ailedeki kadınlarda menopoz yaşı ve durumu, meme veya rahim
hastalıkları olup olmadığı
-daha önceki adet düzeni,doğum,küretaj,düşük sayıları
-şikayetleri nelerdir gibi,
Sorgulamadan sonra;
Kadını tepeden tırnağa inceleyen bir muayeneye ve incelemeye
geçilir.
Kilo,boy ölçülür,alışılmış rutin jinekolojik muayenin yanında
genel vücut muayeneside yapılır,kalp,akciğer ,karaciğer de
problem araştırılır,varis vs bakılır.
Muayenede önce her kadının her yıl yaptırması gereken tetkikler
yapılır,muayene sırasında smear testi yapılır,göğüs muayenesi
yapılır.
Ayrıca 40 yaş üstünde ise hiç bir şikayeti olmasa da her kadına
mamografi(meme filmi) ve meme ultrasonu istenir, 40 yaş
altındaki kadınlarda eğer bir şikayet veya belirti varsa
istenir.
Mamografi konusunda rutin şöyledir;
40 -50 yaş arasında ise ve riskli (ailede meme şikayeti veya
daha önceden başka problemler yaşamışsa gibi) gruba girmeyen
hanımlarda yılda bir veya iki yılda bir ,hekimin kanısına göre
mamografi çekilir.
50yaş üstü veya hangi yaşta olursa olsun riskli gruba girdiğini
kabul ettiğimiz hastalara ve menopozda hormon replasman tedavisi
alan hanımlara her yıl kesinkes meme filmi çekilir.
Özet olarak menopoz tedavisi gören veya görecek her kadına
mamografi yapılır.
Rutin laboratuvar tetkikleri istenir; kan sayımı,idrar
tahlili,gerekli hormonlar
Kullanılması düşünülen ilaçlar karaciğerden geçip süzüldükleri
için karaciğer 'e ve böbreğe ait testler yapılır.
Rahim ve yumurtalıklar ultrasonografi ile kontrol edilir.
Rutin tetkiklerin dışında hastada genel veya bölgesel bir
hastalık varsa buna ait tetkikler istenerek hastalığın durumuna
bakılır,(mesela guatr hastalığı gibi) verilecek tedavinin bu
hastalığa bir zararı dokunup dokunmadığı araştırılır.
Eğer hastada düzensiz bir kanama varsa mutlaka bir rahim içi
dokusu örneği alınır,bu acısız ,çok basit bir işlemdir.
Böylece kişinin bir profili çıkarılır,sosyal,ekonomik ve de
kültürel düzeyi göz önüne alınarak,ve de belirtiler ve bulgular
buna eklenerek ne tür bir tedavi uygulanacağına karar verilir.
Burada görüleceği gibi bu tedavi planı kişiye göre hazırlanır.
daha sonra hasta ile birebir karşılıklı oturularak,haklı olarak
soracağı sorular cevaplanır ve tereddütleri giderilir ve ortak
anlaşma sağlandıktan sonra ,hasta güven duyduktan sonra tedavisi
verilir.
Tedavide;
Kişinin şikayetlerini giderme ve östrojen eksikliği ile daha
sonra oluşabilecek zararları azaltmaya yönelik planlanır.
Ancak östrojen hormon tedavisi, meme kanseri veya rahim kanseri
bulunması halinde, bu hastalığın seyrini hızlandıracağı için,
mutlaka uzman bir doktorun muayenesi ve periyodik takipleri
altında sürdürülmelidir.
Hormonal tedavi; hap,cilde yapışan flaster,iğne veya vajinal
krem-fitil olarak verilir
ılaç tedavisinin yanı sıra geçiş dönemini algılayabilmesi için
kısa bir süre psikolojik danışma alması önerilir.
Nefes alma egzersizleride kişiye destek ve rahatlık verir,ayrıca
iskelet sistemini de kuvvetlendirme çok çok yararlı olacağı için
gerekli fiziksel egzersiz şemasının düzenlenmesi için
fizyoterapist desteği önerilir.
Gerekli beslenme önerileri içinde diyetisyen'e başvurmak
idealdir.
Çok kısaca menopozun ileri dönem problemi olan kemik erimesinden
bahsedersek;
Menapozun başlangıç döneminde daha yoğun görülen sıcak basması
ve duygusal belirtiler, zamanla kendi kendine azalmakla beraber,
vajina, özellikle kemik ve damar gibi dokulardaki bozukluk
yıllar geçtikçe devam edecektir.
Kemik erimesine OSTEOPOROZ diyoruz,
Kemik erimesi en çok:
beyaz ten
sarışın
kalsiyumdan eksik diyetle beslenmiş
veya ilaçlar veya hastalıklar nedeni ile yeterli kalsiyum
alamamış kadınlarda
hareketsiz yaşayan veya işi gereği devamlı oturan
sigara içen hanımlarda daha çok görülmektedir.
kemik kütlesi kaybolarak süngerimsi hal alır ve çok kolay
kırılabilir bir hal alır,bu bölgeler özellikle yukarıdan
aşşağıya boyun,bel ve kalça kemiğidir.
Menopozal osteoporoz östrojen kaybı ile oluştuğundan(kabaca
östrojen kemiklerin kalsiyumu almasını sağlar),östrojen
olmayınca veya az olunca kemik yenilenemez.
Kısa soru cevaplar;
Menopozdayım cinsel ilişki bana acı veriyor,ne yapmalıyım ?
-ilişkideki acımanın nedeni östrojen eksikliğine bağlı vajendeki
kurumadır,doktorunuz size uygun tedaviyi ve kremi verince bu
sorun kesinkes çözülecektir.
Hormon tedavisi alan menopozlu bir kadın gebe kalabilir mi?
-Hayır,yumurtalık artık döllenebilir yumurta üretmediğinden
hamile kalamaz
Bir arkadaşım hormon tedavisi alıyorsan güneşe çıkma dedi,doğru
mu?
-Bu hiç güneş görmeyeceksiniz anlamında değil,hormon takviyesi
alan hanımlarda ciltte güneşten lekelenme şansı biraz daha
artar,ama önemli olan buradaki yaş faktörüdür,menopozdaki
hanımlarımızı 50 yaş ve üstü kabul edersek kadın veya erkek bu
yaştaki kişilerin ciltleri güneşe karşı daha hassas olur.
Kalsiyum haplarını ne zaman yutmalıyım?
-Bunun için özel bir zaman olmamakla birlikte yemekle beraber
alınması emilimini kolaylaştırır,akşam olması daha tercih
sebebidir.
Sigara ve Menopoz arasındaki ilişki nedir?
-Sigaranın menopozu beş ila on yıl kadar erkene aldığı
düşünülmektedir.
Menopozdan korkmayınız,hayatınızın her anını bedeninize ve
ruhunuza saygı ile yaşayarak, severek ve de üreterek yaşayınız,
hayat her yaşta başka güzeldir.
Dr.Cenk Kiper
|
|