|
|
|
AıLE PLANLAMASI |
|
|
ÜREME SAğLIğI NEDıR ?
Üreme sağlığı,çoğalmamızı sağlayan organların ve faaliyetlerin
sadece hasta ve zayıf olmaması değil,fiziksel,ruhsal ve sosyal
olarak iyi bir halde olması demektir. Yani üreme sağlığı,kişinin
doyurucu ve güvenli bir cinsel yaşamı olması demektir.
-Her insan üreme yeteneğine haiz olmalıdır
-ınsanlar bu yeteneği kullanıp kullanmamakta serbesttir
-Bu nedenle,her insan kendi seçimi olan güvenli,etkili ve
fiyatını ödeyebileceği ve kabul edebileceği bir gebelikten
koruyucu yönteme ulaşabilmelidir.
-Yine doğurganlığı düzenleyici yöntemler diye
adlandırabileceğimiz bu yöntemlerle ilgili her türlü bilgiyi de
kolaylıkla bulabilmelidir.
-Kadınlar gebelik süresini ve doğumu güvenli olarak
geçirmelerini ve sağlıklı bir bebek sahibi olmalarını sağlayacak
gerekli sağlık hizmetlerinden yararlanabilmelidir.
Bu haklarımızı kullanmak için üzerimize düşenleri yapmalıyız.
Kadınsanız,özellikle ,sağlığınızı korumak ve üreme faaliyetleri
sırasında göreceğiniz zararı en aza indirmek için
doğurganlığınızı kontrol etmelisiniz. Düzenli aralıklarla
yaptıracağınız kontroller (Çek-up) ile daha belirti vermeyen ve
günlük yaşamınızda sizi rahatsız etmeyen birçok hastalık erken
dönemde teşhis edilerek tedavisi kolayca yapılabilir.Belli
aralıklarla yaptıracağınız basit bir muayeneyle, rahim ağzı
kanserinin çok erkenden tanınması ve tedavi edilmesi mümkün
olabilir.Yine,kendi kendinize meme muayenesi yapmayı öğrenmeniz
ve bu işlemi zaman zaman yapmanız,rastladığınız şüpheli bir
durumda hekime erken başvurmanızı sağlayacaktır.
Doğurganlığın kontrol edilmesinin yararlarını ve bunu
gerçekleştirmenin yöntemlerini aile planlaması başlığı altında
topladık.ınsanlara kullanacağı yöntemleri daha iyi tanıtmak ve
isteyenlere yöntem seçiminde yardımcı olmak için yapılan
çalışmalara aile planlaması danışmanlığı diyoruz. Bircok sağlık
kuruluşu aile planlaması danışmanlığı hizmeti sunmaktadır,size
en uygun yöntemi bulmak ve bu yöntemi doğru kullanmak için
danışmaktan çekinmeyin.
AıLE PLANLAMASI NEDıR ?
Aile planlaması,ailelerin istedikleri sayıda,istedikleri zamanda
ve sağlıklı aralıklarla,bakabilecekleri kadar çocuk sahibi
olmaları demektir. Aile planlaması çocuk sayısını kısıtlamak
demek değildir.Aile planlaması çalışmaların temel amacı ailenin
sağlığını korumak ve onların mutlu yaşamalarını sağlamaktır.
Aile planlaması çalışmaları ile,çiftlere gabe kalmak ve doğum
yapmak için en uygun koşulların neler olduğu öğretilir.
Gebelikler arasında belli bir süre bırakılarak anne ve çocuk
sağlığının korunması sağlanır,istediği halde çocuk sahibi
olamayan kısır çiftlere yardım edilir,yol gösterilir.
HANGı KADINLAR ıÇıN GEBE KALMAK TEHLıKELıDıR ?
-18 yaşından küçük,
-35 yaşından büyük
-Son gebeliğin üzerşnden 2 yıl geçmemiş kadınlar,
-4 den fazla çocuk doğurmuş olanlar,
-Yüksek tansiyonu olan kadınlar için gebe kalmak tehlikelidir.
Bu durumda olan kadınlar gebe kalırsa,
-Annede gebelik zehirlenmesi,
-Doğumda kanama,
-Doğum zorluğu,
-Kadın hastalıkları ve sakatlıklar hatta ölüm olabilir.
Bu annelerin bebeği erken doğabilir,gününde doğduğu halde cılız
ve eksik kilolu olabilir,sakat doğabilir,ölebilir.
ÜREME ORGANLARIMIZ NASIL ÇALIşIR ?
KADIN ÜREME ORGANLARI
Kadın üreme organları hazne (vajen),rahim (dölyatağı veya
uterus),tüpler ve yumurtalıklardan meydana gelir. Kadın üreme
organlarının tümü iç organ niteliğinde olup,hazne ağzı bölümü
dışında dışardan bakıldığında görülmez. Kadında üreme ile ilgili
olaylar beyin tarafından kontrol edilir.Yumurtalıklar beyinden
gelen uyarılarla çalışırlar.Beyin ve üreme organları arasındaki
haberleşme beyin ve bu organlar tarafından salgılanan bazı
hormonlar ile sağlanır.
Bu hormonlar,her ay bir yandan rahim içindeki dokuları
geliştirip gebelik için uygun bir hale getirirken,bir yandan da
yumurtalıktaki ham yumurtalardan birinin gelişmesini ve
olgunlaşmasını sağlarlar. Olgunlaşan yumurta,yumurtalıktan
atılır,tüpler bu yumurtayı içlerine doğru çekip, içlerindeki çok
ince tüyler vasıtası ile rahime doğru gönderirler. Bu sırada
yumurta aşılanmazsa, aşılanma özelliğini kaybeder, döllenme
olmazsa, yumurtanın atılmasından 14 gün sonra, hem bu yumurta
hem de rahim içindeki dokular bir kanama ile dışarı atılır. Bu
olaya adet görme, bir adetin başlangıcından bir sonraki adetin
başlangıcına kadar geçen süreye adet dönemi diyoruz. Bu dönem 22
ile 35 gün arasında değişebilir.
ERKEK ÜREME SıSTEMıNıN YAPISI
Erkek üreme organları,kadınların aksine büyük bir bölümü vücut
parçası olarak dışarıda yer alan organlardır. Kamış
(penis),husyeler (erkek yumurtaları),tohum kanalları,meni kesesi
ve erbezinden (prostat)meydana gelir.
Cinsel birleşme sırasında kamıştan kadının haznesine boşalan
meni,erkek tohum hücreleri
Meni kesesi salgısı ve prostat salgılarından oluşan peltemsi
görünümlü bir sıvıdır.Meni içinde milyonlarca erkek tohum
hücresi bulunur.
GEBELığıN OLUşUMU
Yukarıda bahsettiğimiz adet döneminin içinde yumurtlamanın
olduğu günlerde bir cinsel ilişki olursa, hazneye boşalan meni
içindeki spermler, rahim boynunu ve rahim içini geçerek tüpe ve
orada yumurtaya ulaşır ve yumurtayla birleşir. Kadın ve erkek
döl hücrelerinin birleşmesiyle meydana gelen bu döllenmiş
yumurta gelişmeye başlar. Gelişmenin bir bölümü tüplerde olur ve
artık bir hücre yumağı görünümünü alan bu yapı tüplerin içinden
geçerek rahim içine yerleşir. Bebeği besleyecek damarlar oluşur
ve gebelik başlar.
Bir kadın her an hamile kalmaya hazır değildir. Yumurtalıklarda
doğuşta hazır olan 40-50 bin kadar ham yumurta cinsel
fonksiyonların başlamasıyla teker teker olgunlaşır. Adet dönemi
içinde her ay bir yumurta olgunlaşarak döllenmeye hazır hale
gelir.Bu olgun yumurta tüplerin içindeyken bir sperm ile
karşılaşırsa döllenebilir. Yumurta tüplerde yaklaşık 2 gün
döllenmeye hazır durumda kalır, erkek tohum hücreleri (sperm)
kadın vücudunda 3 gün canlı kalır. Yumurtlamadan 3 gün öncesi ve
3 gün sonrası dönemde döllenmenin olabileceğini unutmamak
gerekir. Gebelik sırasında adet görülmez.Rahim yumuşar ve
giderek büyür. Bebeğin gelişimi tamamlanınca ki bu 9 ay 10
günlük bir süredir,doğum olur. Döllenen yumurtanın rahime
yerleşmesi yani gömülmesi sırasında bazı kadınlarda çok hafif
kanamalar olur, bazı kadınlar bunu adet kanamaları ile
karıştırabilirler. Oysa kadın hamiledir.Buna üstüne görme denir.
GEBELığıN ÖNLENMESı
Erkek tohum hücreleri ile kadının yumurta hücresinin
karşılaşmasını önleyecek yol ve yöntemler gebeliğin oluşumuna
mani olur. Bu karşılaşmayı erkeğin ve kadının kullanacağı bazı
araç gereç ve maddeler kolaylıkla engelleyebilir. Bu işlem için
kullanılan yöntemlerin bazıları yeterince etkili olmazlar. Biz
burada ağırlıkla etkisi yüksek metodlardan söz edeceiz. Modern
yöntemler olarakta tanımlanan bu yöntemlerin ortak özelliği %
95? in üzerinde gebeliğe karşı koruyucu olmalarıdır. Geçici
olarak kullanılacak bu yöntemlerin dışında, kesinlikle çocuk
istemeyen aileler için kısırlaştırma işlemlerinin yapılması da
mümküdür. Sıralayacak olursak, ağızdan alınan haplar, rahim için
araçlar, cilt altı implantları, uzun etkili iğneler, köpük
tableter, kadınların prezervatif ya da kondom erkeklerin geçici
olarak kullanacağı etkili yöntemlerdir. Kadın ve erkeğin
kısırlaştırılması artık çocuk istemeyenler için en etkili
yöntemlerdir.
GEBELığı ÖNLEYıCı HAPLAR
Her gün bir tane hap alınırsa, kadının yumurtalıklarında,yumurta
hücresinin çıkması engellenir ve böylece gebelik önlenir. Hap
düzenli kullanılırsa çok etkilidir. Gebelikten yüzde yüz korur.
Kullanımı kolay bir yöntemdir. Her kadın hap kullanamaz. Hap
kullanmaya başlamadan bir aile planlaması kliniğine
danışılmalıdır. Hap kullanımı adet sancılarını ve adet
kanamasını azaltarak kansızlığı önler, düzenli adet görülmesini
sağlar, doğum yapmamış kadınlar içinde uygun bir yöntemdir.
Ayrıca bazı kanser türlerine karşıda önleyicidir. Emzikli
annelere uygun haplarda vardır. Herhangi bir nedenle doktara
gittiğinizde hap kullandığınızı doktorunuza hatırlatmayı
unutmayın.
RAHıM ıÇı ARAÇLAR (RıA)
Rahim içi araç küçük, plastik, çoğu kez bakırda içeren bir
araçtır, rahim içine konur ve erkek tohum hücrelerinin tüplere
geçmesini engelleyerek gebeliği önler. Gebelikten uzun süre (en
az 9 yıl) ve etkili (% 98?in üzerinde) olarak korur. Bir kere
uygulanınca, gebelikten korunmak için bir şey gerektirmez.
Cinsel ilişkiyi etkilemez. Rahim içi araç kansere neden olmadığı
gibi, rahim iç duvarı kanserine karşı önleyicidir. Eğitilmiş
sağlık personeli tarafından, rahim içine yerleştirilir. Uygulama
için en uygun zaman, kadın adet gördüğü günlerdir. Doğumdan
sonraki kırkıncı gün, kürtajdan hemen sonra veya ilk iki hafta
uygulama için uygun zamandır. Herhangi bir nedenle doktora
gittiğinizde RıA kullandığınızı doktorunuza söylemeyi unutmayın.
UZUN ETKıLı ığNELER (DEPOPROVERA)
Gebelikten koruyan iğneler ayda bir kez uygulanarak 3 ay süreyle
koruma sağlar. Bu yöntem yumurta hücresinin oluşumunu
engelleyerek, rahim ağzında bulunan salgıları koyulaştırıp sperm
geçişini güçleştirerek ve rahim için dokuları gebeliğe
elverişsiz halde tutarak gebeliği önler. Koruyuculuğu yüksek son
derece güvenilir bir yöntemdir. Kullanimi kolaydır. Cinsel
ilişkiye etkisi yoktur. 3 aylık iğneler,adet sancılarını ve adet
kanamasını azaltarak kansızlığı önler, bazı kanser türlerine
karşı da koruyucudur. Doğumdan 40 gün sonra kullanılabilir.
Emziren kadınlar 3 aylık iğneleri kullanabilirler. Bu işlem,bir
sağlık personelince yapılmalıdır.
DERı ALTI KAPSÜLLERı (NORPLANT)
Bir deri altı kapsülü olan Norplant?da ince silastik çubukların
içinde gebelikten koruyucu hormon bulunur. Bu çubuklar deri
altına yerleştirilir ve yumurta hücresinin oluşumunu
engelleyerek, rahim ağzında bulunan salgıları koyulaştırıp sperm
geçişini güçleştirerek ve rahim için dokuları gebeliğe
elverişsiz halde tutarak gebeliği önler. Norplant koruyucu
etkisi yerleştirildikten birkaç saat sonra başlar ve beş yıl
süreyle devam eder. Koruyucu etkisi çok yüksek % 98 ve güvenilir
bir yöntemdir. Cinsel ilişkiye etkisi yoktur. Çıkarıldıktan
sonra gebe kalınabilir.Norplant adetin ilk 7 günü içinde ve
doğumdan 40 gün sonra uygulanabilir.
FıTıL,KÖPÜK,TABLET VB. SPERM ÖLDÜRÜCÜLER
Fitil, köpük, tablet ve benzeri sperm öldürücüler, hazneye
konularak erkek tohum hücrelerini öldüren kimyasal maddelerdir.
Bu yöntem her kadın için uygundur. Yöntemin güvenilirliği doğru
kullanıma bağlıdır. Her cinsel ilişkide ve doğru olarak
kullanıldığında koruyuculuğu yüksek (% 97) bir yöntemdir. Cinsel
yolla bulaşan hastalıklara karşı kısmen koruyucudur. Bu
maddeleri kadınlar kendileri uygular. Bu yöntemi kullananlar,her
cinsel ilişkiden 15 dakika önce hazneye bir adet fitil koymalı,
köpük ilişkiden sonra 6-8 saat haznede kalmalı, hazne temizliği
daha sonra yapılmalıdır. Her cinsel ilişkide yeni bir fitil
uygulanmalıdır.
DıYAFRAM
Diyafram, ince, plastikten yapılmış rahmin hazneye açılan ağzını
örten bir kapaktır. Erkek tohum hücrelerinin hazneden rahime
geçmesini engeller. Diyafram kullanmadan önce, kadına diyafram
boyutunun belirlenmesi ve uygulamayı öğrenmek için aile
planlaması hizmeti veren bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Bundan sonra diyaframı kadınlar kendi kendilerine
uygulayabilirler. Diyafram doğru kullanıldığı taktirde etkili (%
95) ve güvenli bir yöntemdir. Cinsel yolla bulaşan hastalıklara
karşı kısmen koruyucudur. Diyafram çeşitli büyüklüktedir. Uygun
büyüklükte diyafram seçimi,muayene sonucu sağlık personeli
tarafından yapılır. Diyafram,cinsel ilişkiden önce hazneye
yerleştirilmeli ve 6-8 saat süreyle çıkarılmamalıdır. Diyafram
hazneye yerleştirilmeden önce, diyaframın rahim ağzına bakan
yüzüne,erkek tohum hücrelerini öldürücü krem sürülmesi
gereklidir.
PREZERVATıF (KAPUT,KILIF,KONDOM)
Prezervatif yani kondom erkeğin kamışına, sertleştikten sonra
takılan, kauçuktan yapılmış çok ince bir kılıf olup, meninin
hazneye boşalmasını engelleyerek gebeliği önler. Her cinsel
ilişkide yeni bir prezervatif kullanılmalıdır. Bu şekilde
kullanıldığında etkisi son derece yüksek güvenilir bir
yöntemdir. Başta AIDS olmak üzere cinsel ilişkiyle bulaşan
hastalıklara karşı da koruyucudur.
GÖNÜLLÜ CERRAHı KISIRLAşTIRMA YÖNTEMLERı
Ülkemizde 1983 yılından bu yana 10 haftaya (iki buçuk aylığa)
kadar kürtaj, ailelerin isteği ile yapılabilmektedir ve kanunen
serbesttir. Yine 1983 yılından bu yana, artık çocuk istemeyen
çiftler isterlerse kısırlaştırma işlemlerini kendilerine
yaptırabilirler. Bu yöntem kadınlara yada erkeklere
uygulanabilir. Karı kocanın birinin bu işlemi yaptırması
yeterlidir. Ancak bu yöntemlerin geri dönüşü olmadığından yani
artık aile çocuk sahibi olamayacağından çiftin iyice düşünüp
karar vermesi, daha sonra uygulatması gerekir. Bu yöntemler
cinsel hayatı bozmaz, hatta gebelik ihtimali olmaması nededi ile
olumlu etkileride olabilir.
KADINDA TÜPLERıN BAğLANMASI (TÜP LıGASYONU)
Kadınlarda,yumurtalıktan çıkan yumurta hücresi, yumurtalık
kanallarından geçerek rahme ulaşır. Yumurtalık kanalları
(tüpler) kapatılırsa, yumurta rahme geçemez ve erkek tohum
hücreleriyle karşılaşmaz. Yumurta vücut tarafından yok edilir.
Tüplerin bağlanması gebelikten kesin korur. Kolay bir işlem ile
gerçekleştirilir. Bu uygulama kadının cinsel isteğinde, adet
düzeninde, vücut yapısında herhangi bir değişiklik meydana
getirmez, bütün bu olaylar eskisi gibi devam eder.
ERKEKTE TOHUM KANALLARININ BAğLANMASI (VAZEKTOMı)
Bu yöntem tohum kanallarını kapatarak sperm geçişini engelleyen
basit bir cerrahi işlemdir. Lokal anestezi ile bir kaç dakikada
yapılır ve hastane de yatmak gerekmez. ışlem sonrası kişi hemen
işinin başına dönebilir. Tohum kanallarının bağlanmasından
sonra,erkeğin cinsel istek, sertleşme ve boşalmasında herhangi
bir değişiklik meydana gelmez, ılişkide meni atılımı devam
eder,a ncak meni içinde tohum hücresi yoktur, bu nedenle
döllenme olmaz.
|
|