|
|
|
ADET ÖNCESı GERGıNLıK (PREMENSTRUEL
SENDROM) |
|
|
Premenstruel sendrom (PMS), kadınlarda adet öncesi dönemde,
adetten yaklaşık 1 hafta önce başlayan ruhsal ya da fiziksel
birtakım sıkıntılara ve gerginliklere verilen isimdir. Bu
belirtiler genellikle adetin başlamasına bir hafta kala ortaya
çıkar ve adet görülmesiyle birlikte sıkıntılar azalır ve birkaç
günde kaybolur.
Adet öncesi sıkıntıları özellikle yetişkin üreme çağındaki
kadınların karşılaştıkları bir sorundur ve bazen normal hayatını
engelleyebilen bir durumdur. Her yıl yaklaşık 12 kez adet gören
bir kadın için her 7-10 gün gibi sıkıntılı bir dönem yılda
toplam 3-4 ay sıkıntılı bir dönemi ifade eder ki bu büyük bir
rakamdır yaşamda,ve kişinin hayat kalitesini oldukça
düşürmektedir.
Kadınların yaklaşık % 5'inde Premenstruel sendrom (PMS) olur.
Yapılan araştırmalarda kadınların yaptıkları trafik
kazalarının,evde veya iş yerinde yaptıkları kazaların ve işlenen
suçlar ile yaşanan tartışmalarının çoğunun da bu döneme
rastladığını ortaya koyulmaktadır. Amerika'da Holloway
hapishanesinde yapılan bir araştırmanın sonuçlarına göre, kadın
suçlarının yüzde 93'ü bu adet öncesi dönemde
işlenmektedir.Ayrıca bazen bu dönemlerde kadınlar ağır
depresyonlar geçirebilmektedirler.
Gene Amerika'da yapılan bir istatistiksel çalışma bu ülkede
kadınların adet öncesi dönemlerinde daha fazla suç işlediklerini
ortaya koymaktadır. Aynı raporda tıbbi ya da psikiyatrik bir
hastalık nedeniyle hastaneye yatırılan, intihara teşebbüs eden
kadınların, çocuklarını normalde önemsenmeyecek ufak bazı
şikayetler nedeniyle doktora götüren kadınların önemli bir
kısmının adet öncesine yakın günlerde oldukları görülmektedir.
Kısacası ciddiye alınması gereken bir durumdur,kadının
işini,sosyal ilişkilerini ve aile yaşantısını ciddi boyutlarda
etkileyebilmekte,anne ,babası evli ise kocası ve çocukları ve de
iş arkadaşları bu durumdan etkilenmektedir.
Kadınlardaki bu durum erkeklere oldukça yabancı gelen bir
durumdur ve bu durumu anlayamadıkları için bazen eşlerini
huysuzluk, şımarıklık veya kapris yapmakla suçlayabilirler,
oysaki en önemli şeylerden birisi ve gerekli olan şey anlayış ve
destek olmaktır.Bu durumlarda, erkeğin eşine karşı anlayışlı
olması ve haklı olduğu yerde bile haksızlığı kabullenip susmayı
bilmesi gerekebilir.
Adet öncesi yaşanan normal gerginlikler ile 'Adet Öncesi
Gerginlik Sendromu' nu ayırmak gerekir.
Tüm premenstruel (adet öncesi ) belirtiler sendrom değildir!
Pre Mentural sendrom kadının yaşantısını derinden etkileyen
sosyal bir durum olarak kabul edilebilir.
Hemen hemen her kadın adet öncesi bir gerginlik ve huzursuzluk
yaşar ancak bu durum onun günlük hayatını çok etkilemez.
Bu belirtiler kadınların yarısından daha azında rahatsız edici,
ancak dayanabilecek şiddette olurken, %5 kadın oldukça şiddetli
belirtiler hisseder
Pre Menstural Sendrom tanısı koymak kolay değildir.Adet öncesi
dönemde bazı şikayetlerle başvuran her kadına Pre Menstural
Sendrom tanısı koymak, kadının gereksiz yere bazı tedavilere ve
bunların yan etkilerine maruz kalması anlamına geleceğinden
ancak belli bazı kriterleri taşıyanlara Pre Menstural Sendrom
tanısı konur.
Pre Mentural Sendrom tanısını kadınlar genellikle kendi
kendilerine koyarak doktora başvururlar. Ancak bu kadınların bir
çoğunda ya abartılmış premenstruel belirtiler söz konusudur, ya
da başka bir hastalık vardır. Tanının düzgün koyulup, tedavinin
doğru bir şekilde verilebilmesi için komple bir jinekolojik
sorgulama ve muayene yapılmalı, bazı destekleyici laboratuar
tetkikleriyle tanıya gidilmelidir.
Jinekolojide bu kriterlerin;
1- Belirtilere neden olacak bedensel bir bozukluk bulunmamalıdır
2- Su toplanması, huzursuzluk, depresyon, gerilim gibi
belirtiler bulunmalıdır
3- Belirtiler menstural dönemin ikinci yarısında ortaya
çıkmalıdır
4- Menstural dönemin ilk yarısında en azından 7 günlük
belirtisiz bir dönem bulunmalıdır
5- Birbirini izleyen 3 adet döneminde belirtilerin olması
gerekir
6- Belirtiler kişinin bedensel ve ruhsal yaşantısını bozacak
şekilde olmalıdır.
Adetten önceki hafta başlayan ve adetten sonra kaybolan
belirtiler(sıkıntı,sinirlilik,ödem,ruhsal bozukluk vs) sizin
ailevi ilişkilerinizi, sosyal yaşantınız, iş ilişkilerinizi
etkiliyor, bunları bozuyor, hayat kalitenizi düşürüyor, düşünce
bozukluğu, şiddete eğilim yaratıyor ise ve son bir yıldır
azalmayıp devam ediyor veya artıyorsa bunu '' adet öncesi
gerginlik sendromu'' olarak kabul etmek gerekir.
Kadın yapısı oldukça değişik ve karmaşıktır. Kadınlar
hayatımızın bir parçasıdır ve onlarsız bir yaşam olamayacağına
göre (anne, eş, sevgili, kardeş veya iş arkadaşı veya dost veya
veya), kadının doğasını anlamak toplumun her bireyi tarafından
gereklidir. Kadınlarla iletişimimizi sağlıklı bir şekilde
yürütebilmek içinde 'adet öncesi gerginlik sendromu' hakkında da
bilgi sahibi olmamız gerekir.
Prementural sendrom (PMS)belirtileri nelerdir;
Pre Menstural Sendrom bazen tüm vücut sistemlerini ağır şeklinde
etkileyebilir ve bu durumda her organa ait belirtiler meydana
gelebilir.
PMS belirtileri hafif adet öncesi belirtileri şeklinde olabilir,
doktora başvuracak kadar, ancak dayanılabilir şiddette olabilir
ve iş kaybına, sosyal ilişkilerde sorunlara, kişide depresyona
yol açacak kadar şiddetli olabilir.
Bu sendrom genelde adetten üç,dört gün önce baş ağrısı,
gerginlik ve sinirlilik, yorgunluk, bunalma ve eklem ağrılarıyla
kendini gösterir.
Bulantı-kusma, kabızlık, ishal, iştah artışı, aşırı susama,
alkole tahammülsüzlük,çarpıntı,baş dönmesi,sersemlik hissi, akne
(sivilce) ortaya çıkması da sıkça görülen belirtilerdir.
Kadınların bazılarının cinsel istekleri adet öncesi dönemde
artar. Bazılarında cinsel arzu adetten hemen sonra arttığı gibi,
bazıları da en yoğun cinsel duyguları adet sırasında
yaşamaktadır. Kadınların cinsel istekliliğinin bu tür bir
devresel özelliği olduğu doğrudur ama bu hem kadından kadına hem
de her kadın için aydan aya değişir.Bu kültürden kültüre görede
farklılık gösterir,adet kanamasının pis olduğunu kabul eden
toplumlarda bu istekler genelde baskılanmaktadır.
Adet öncesi dönemin bedensel en belirgin özelliklerinden biri
vücutta aşırı su tutması (ödem)ve vücudun bazı yerlerinin
şişmesidir. Bu dönemde vücutta tutulan fazla suyun miktarı 2-3
kiloya kadar çıkabilir.Biriken ödem bütün vücuda yayılmakta ve
pek fark edilmemektedir, adet öncesi anlaşılamayan kilo
artışının nedeni de bu su tutulmasıdır.Vücutta su birikmesine,
progesteron hormonu neden olmaktadır. Su tutulumu bazen belirli
organ ve bölgelerde yoğunlaşmakta, yüzde, ayak bileklerinde,
göğüslerde ya da karında şişkinlikle kendini göstermektedir.
Adet öncesi karın şişkinliğinin nedeni de budur.Bu ödemin beyni
de etkilediği düşünülmekle beraber kesin bir kanıt olmamasına
rağmen, kadında görülen ağrı ve sıkıntı gibi belirtilerin nedeni
ödemin beyni etkilemesi olabilir.
Memelerin dolgunlaşması, büyümesi ve ileri derecede
hassaslaşması şeklinde meme belirtileri olabilir.
ılginç olarak genelde adet öncesi dönemi sıkıntılı yaşayan
kadınların adet sırasında çok az ya da hiç sancı çekmemeleri,
buna karşılık sıkıntısız bir ön dönem geçiren kişilerinse
genellikle kanamalarının sancılı olmasıdır.
Pre Menstural Sendrom'un ruhsal belirtileri depresyon, yorgunluk
hissi, aşırı uyuma veya uyku bozukluğu, çevreye ilginin
azalması, duygu durumunda dalgalanmalar, sinirlilik,
huzursuzluk, gerginlik, asabileşme, üzüntü hali, öfke, dikkat
azlığı, depresyon, şiddete eğilim şeklinde olabilir.
Prementural Sendrom kimlerde görülür?
Üreme çağındaki kadınlarda görülür,çok çok nadir olarak ergenlik
döneminden önce ve menopozda da görülebilir. .
Çoğunlukla 30-45 yaş arası kadınlarda olmakla beraber doğurgan
kadında her yaşta olabilir
Aileden geldiği yani anne veya kız kardeşlerinde de bu şikayeti
olan kişilerin bu sendroma daha fazla sahip oldukları
görülmektedir.
Irk veya fiziksel özellikler veya sosyal sınıfın veya kültür
düzeyinin farklılık gösterdiği görülmemektedir.
Tedavide ''doktor tarafından uygun görülerek doğum kontrol hapı
verildiği gibi,bazı doğum kontrol hapı kullananlarda adet öncesi
belirtiler şiddetlenebilir ve pre menstural sendrom halini
alabilir.
PMS neden olur?
PMS'nin nedeni tam olarak belli değildir.
-Mineral yetersizliği (magnezyum, çinko),
-vitamin yetersizliği (A, B vitaminleri),
-hormonal dengesizlik (progesteron yetmezliği ve diğer bazı
hormonal bozukluklar),
-kan şekerinin düşük olması
-vücutta aşırı sıvı tutulumu,
-beyindeki bazı kimyasal ileticiler
-bastırılmış cinsel arzu
- ve psikolojik nedenler üzerinde durulmaktadır.
Pre menstural sendromda tedavi;
Pre menstural sendrom kadının''kadınlığı gereği kanıtlamak
zorunda olduğu bir durum değil, yardımcı olunabilinecek ve de
olunması gerekli bir düzensizliktir.
Burada yapılması gereken şey bir kadın hastalıkları uzmanına baş
vurmaktır. Hekiminiz sizi ciddi bir sorgulamadan ve muayeneden
ve de gerekirse laboratuvar tetkikinden geçirip,
değerlendirecek, Psikiyatrist bir doktorla beraber ilaçlı veya
ilaçsız tedavinizi düzenleyecektir. Kendi başınıza yapmaya
kalktığınız her şey size belki daha fazla zarar verecektir.
ılaç dışı tedavi yöntemleri:
Nedeni tam olarak bilinmeyen bu sorunla ilgili tedavi şekilleri
de değişkendir. Adet öncesi sıkıntısının kesin sonuç veren,
etkili bir ilacı henüz bulunamamıştır.
Belirtileri hafif ya da orta şiddette olan hastalar ilaç
tedavisi dışında alınabilecek önlemlerden iyi fayda
görebilirler.
-En önemlisi psikolojik destektir, kadına yaşadıkları hakkında
bilgi verilmesi gerekir.Bunun bazı kadınlarda olabildiği,
belirtilerin giderek kötüleşmeyeceğini, aksine yaşı ilerledikçe
azalacağını, olayın hormonlara karşı dokuların bir tür hassas
cevabı olduğunu, birçok kadında bu belirtilerin olduğunu ve
tedavisi olan bir hastalık olduğunu bilmesi önemlidir.
- Kafein (kahve, çay, çikolata, kola ve bazı ağrı kesicilerde
bulunur) Pre menstural sendroma bağlı baş ağrılarının ve meme
ağrılarının kötüleşmesine neden olabilir.
-Meme hassasiyeti için memeleri alttan iyi destekleyen bir
sütyenin gece ve gündüz kullanılması önerilir
-Sigara kullanmama
-Pre menstural sendrom'lu kadınlar siklusun ikinci yarısında
(yumurtlama sonrasında) alkole karşı aşırı duyarlılık
geliştiğinden bu günlerde alkol alınması belirtilerinin
artmasına neden olabilir.
- Düzenli egzersiz Pre menstural sendrom (PMS)belirtilerini
hafiflettir. Muhtemelen bu durum egzersizin beyin endorfin
seviyesini artırıcı özelliğine bağlıdır. (endorfin vücuttan
salgılanan "morfin"dir ve rahatlatıcı, gevşetici özellikleri
vardır). Ayrıca vücudun oksijenlenmesini arttırır.
-Düzenli ve yeterli uyku
-Stresssiz sağlıklı ve düzenli yaşam
Gevşeme teknikleri meditasyon veya yoga gibi yöntemler
faydalıdır.
-şişmeleri (ödem)olanlar için sigara azaltılmalı veya
bırakılmalıdır çünkü nikotin vücutta su tutan hormon salgısını
uyarır.
Sol tarafa yatılarak uyunması genel vücut ödemi olanlarda
faydalıdır.
-Gerekirse tuz kısıtlanması
-Gene diyette kırmızı et azaltılmalı,balık,sebze ve meyveler
tercih edilmelidir.
-Hobilerle ilgilenmek önemlidir
ılaçla tedavi yöntemleri:
Yukarıdaki önlemler yetersiz olduğunda veya baştan beri şiddetli
seyreden PMS durumlarında ilaçla tedavi yapılır.
Bazı hastalarda doğum kontrol hapları kullanımı Pre menstural
sendrom(PMS) belirtilerini arttırabilir,arttırıyorsa
kullanılmamalıdır,bazı hastalarda ise kullanımı fayda
sağlar.Başta suçlanan faktörler yumurtlama hormonları
olduğundan, yumurtlamayı baskılayan gebelikten korunma hapları
ve buna benzer ilaçlar da tedavi amacıyla verilmektedir.
Kalsiyum, magnezyum ve B vitaminlerini (özellikle B6) içeren
vitamin hapları verilebilir.
Su tutulması (Ödem) tedavisinde bazı idrar söktürücüler
kullanılabilinir.
Ağrı kesici-iltihap giderici ilaçlar şikayetler başladığında
düzenli olarak kullanıldığında adet sancısı gibi belirtileri
olan kadınlarda faydalı olabilmektedir.
Meme hassasiyeti için memeleri alttan iyi destekleyen bir
sütyenin gece ve gündüz kullanılması önerilir, kafein alımının
kısıtlanması, sigara içilmemesi çoğu hasta için yeterli olur.
Gıdalarda yağın azaltılması, idrar söktürücüler ve A, B, E
vitamini kullanımı da bazı hastalarda olumlu sonuçlar verir.
Gerekli durumlarda danazol ve bromokriptin gibi bazı ilaçlar da
kullanılabilir. Hastalarda mastalji (meme ağrısı)tanısı konurken
diğer meme ağrısı nedenlerinin ortaya çıkarılması için komple
bir meme muayenesi yapılmalıdır.
Tüm yöntemler başarısız kalındığında yumurtalıklarla beraber
rahim ameliyatla çıkarılır. Bazı yeni ilaçlar (GnRH analogları)
sayesinde bu uygulama pek kullanılmamaktadır.
Bazı hormon ilaçları(GnRH analogları) kullanılarak
yumurtalıkların görevlerini yapmaları engellenerek östrojen ve
progestron salgısını durdurulur. Uzun süre kullanıldıklarında
kemik erimesi gibi ciddi sonuçlar doğurabileceklerinden tedavi
süresi uzayacaksa beraberinde östrojen takviyesi yapılır.
Ruhsal belirtiler için tedavi: Ruhsal belirtiler basit duygusal
dalgalanmalar şeklinde olabileceği gibi, ağır depresyon şeklinde
de ortaya çıkabilir. Tedavide antidepresan ilaçlar ve gerekli
durumlarda psikiyatrik değerlendirme sonucuna göre daha farklı
ilaçlar kullanılabilir. Premenstural Sendrom nedeniyle kadın
günlük işlerini yapamayacak duruma gelmişse, sosyal
ilişkilerinde problemler ortaya çıkıyorsa, intihar girişimi,
açık saldırganlık gibi psikiyatrik belirtiler ortaya çıkıyorsa
ilaçla tedavi uygulanır.
Evening Primrose bitkisinin ekstresi ile yapılan doğal haplar da
faydalı olabilir. Bu tedbirler sadece belli bir bölüm kadında
başarılı olduğu unutulmamalıdır.
***şu anda Amerika'da yeni bir ilaç demene safhasında(PH80
ilacın şu andaki ismi, piyasaya belki başka isimlerlede
verilebilir) ilaç burundan kullanılan bir sprey ve bu adet
öncesi gerginlik belirtilerini yok ettiği veya hafiflettiği
bildiriliyor,daha deneme gruplarında kontrol aşamasına yeni
başlanıyor,yani bize gelmesi 2-3 yılı bulur sanıyorum tabii
sonuçları olumlu olursa.(13.11.2001)
Her adet döneminizde kendinizi üzgün sıkıntılı veya
duygulanımınızda hızlı oynaklık varsa ve zevk veren etkinliklere
karşı ilginiz kayboluyorsa tedavi olarak bir ayınızın her gününü
daha mutlu ve dolu dolu yaşayabilirsiniz.
Dr.Cenk Kiper
|
|